Zgodnie z art. 234 Kodeksu postępowania cywilnego (Dz.U. 2024 poz. 1568) przedmiot dowodu musi odpowiadać 2 kryteriom: musi być faktem oraz musi mieć dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie.
Podstawa prawna
- art. 234 Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 2024 poz. 1568) ↗
Obowiązuje od: 1. 1. 2024
Przedmiot dowodu — dwa kryteria art. 234 KPC
Artykuł 234 Kodeksu postępowania cywilnego (Dz.U. 2024 poz. 1568) to fundamentalna norma regulująca zakres postępowania dowodowego przed sądem. Przedmiotem dowodu mogą być wyłącznie fakty spełniające łącznie dwa ściśle określone warunki — muszą być rzeczywistymi zdarzeniami oraz muszą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia konkretnej sprawy.
Pierwsze kryterium: fakt
Przedmiot dowodu musi być przede wszystkim faktem, rozumianym jako okoliczność rzeczywista, która wydarzyła się w przeszłości lub istnieje w teraźniejszości. Fakten nie mogą być oceny prawne, twierdzenia hipotetyczne ani przesłanki domniemań prawnych. Dowodzić można tylko tego, co rzeczywiście zaistniało — nie tego, co według strony powinno było zaistnieć lub mogłoby zaistnieć.
Drugie kryterium: istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia
Nawet jeśli dana okoliczność jest faktem, nie staje się przedmiotem dowodu, jeśli nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd ocenia każdy zgłoszony fakt indywidualnie, biorąc pod uwagę normy prawne mające zastosowanie w sprawie oraz podniesione przez strony twierdzenia. Fakten obce sprawie lub niezwiązane z roszczeniem nie podlegają badaniu w postępowaniu dowodowym.
Rola sądu w ocenie przedmiotu dowodu
To sąd, a nie strony, ostatecznie decyduje o tym, czy dany fakt spełnia oba kryteria z art. 234 KPC. Sąd może przeprowadzić dowód z urzędu na okoliczności, które uzna za istotne — nawet jeśli strony ich nie podniosły. Jednocześnie sąd nie jest związany wnioskami dowodowymi stron, jeśli uzna, że zgłoszony fakt nie spełnia kryteriów z art. 234.
Konsekwencje niespełnienia kryteriów
Gdy zgłoszony fakt nie spełnia choćby jednego z 2 kryteriów, sąd odmawia przeprowadzenia dowodu. Odmowa ta nie wymaga uzasadnienia w sentencji wyroku, lecz strona może podnieść zarzut naruszenia art. 234 KPC w apelacji. Praktyka sądowa pokazuje, że odrzucenie wniosku dowodowego następuje najczęściej z powodu uznania faktu za nieistotny.
Często zadawane pytania — przedmiot dowodu
Ile kryteriów musi spełniać przedmiot dowodu według art. 234 KPC?
Zgodnie z art. 234 KPC (Dz.U. 2024 poz. 1568) przedmiot dowodu musi odpowiadać 2 kryteriom: musi być faktem oraz musi mieć dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie. Oba warunki muszą być spełnione łącznie.
Co oznacza kryterium „fakt" w kontekście przedmiotu dowodu?
Fakt w rozumieniu art. 234 KPC to zdarzenie przeszłe lub obecne, które można zweryfikować na podstawie dowodów. Nie obejmuje to ocen prawnych, opinii biegłych (chyba że dotyczą faktów) ani domniemań prawnych, które nie wymagają dowodu.
Kiedy fakt ma „istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy"?
Fakt ma istotne znaczenie, gdy jego wykazanie lub obalenie może wpłynąć na treść rozstrzygnięcia sądu. Sąd sam ocenia, czy dany fakt ma znaczenie dla sprawy, biorąc pod uwagę normy prawne mające zastosowanie oraz stan faktyczny sprawy.
Kto ocenia, czy dany fakt jest przedmiotem dowodu?
Ocena, czy dany fakt spełnia 2 kryteria z art. 234 KPC, należy do sądu. Sąd może z urzędu lub na wniosek strony zdecydować o przeprowadzeniu dowodu na okoliczność, która spełnia oba warunki — jest faktem i ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia.
Czy każdy fakt zgłoszony przez stronę zostanie uznany za przedmiot dowodu?
Nie — sąd bada każdy zgłoszony fakt pod kątem 2 kryteriów z art. 234 KPC. Fakten niebędące faktami (np. twierdzenia prawne) oraz fakty nieistotne dla rozstrzygnięcia nie zostaną uznane za przedmiot dowodu i nie będą предметem postępowania dowodowego.