Odsetki stanowią jedno z podstawowych świadczeń accessorióch w polskim prawie zobowiązań. Zgodnie z art. 359 § 1 Kodeksu cywilnego, mamy do czynienia z dwoma rodzajami odsetek: odsetkami ustawowymi oraz odsetkami za opóźnienie. Każdy z tych rodzajów ma odmienny charakter prawny i znajduje zastosowanie w innych sytuacjach faktycznych.

Odsetki ustawowe

Odsetki ustawowe stanowią minimalną formę wynagrodzenia za korzystanie z cudzego kapitału pieniężnego. Są stosowane wówczas, gdy strony zobowiązania nie ustaliły inaczej. Wysokość odsetek ustawowych jest wyznaczana na podstawie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i jest regularnie aktualizowana. Odsetki ustawowe pełnią funkcję dyrektywną — wyznaczają granicę swobody kontraktowej stron.

Odsetki za opóźnienie

Odsetki za opóźnienie mają charakter kompensacyjny i są naliczane w przypadku zwłoki dłużnika w wykonaniu zobowiązania pieniężnego. Ich wysokość jest wyższa od odsetek ustawowych, co wynika z restrykcyjnego podejścia prawa do ochrony wierzyciela. Dłużnik popada w opóźnienie, gdy nie wykonuje zobowiązania pieniężnego w terminie określonym w umowie lub wynikającym z przepisów prawa.

Odsetki maksymalne

Prawo polskie wprowadza instytucję odsetek maksymalnych, które stanowią górną granicę dopuszczalnych odsetek umownych. Odsetki maksymalne wynoszą dwukrotność odsetek ustawowych — w przypadku odsetek za opóźnienie jest to ich czterokrotność. Postanowienia umowne przewidujące odsetki wyższe są nieważne z mocy prawa, a w ich miejsce stosuje się odsetki maksymalne.

Kapitalizacja odsetek

Zgodnie z art. 482 KC, co do zasady dopuszczalna jest kapitalizacja odsetek, czyli doliczanie naliczonych odsetek do kwoty głównej i obliczanie odsetek od tej sumy. Jednakże kapitalizacja odsetek nie może prowadzić do obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych.