Obowiązkowy mechanizm podzielonej płatności (MPP) to przypadek, w którym nabywca ma prawny obowiązek zapłacić za fakturę w formie split payment, a nie wyłącznie prawo do takiego wyboru. Wprowadzony nowelizacją z 2023 roku, obowiązkowy MPP znacząco rozszerzył zakres stosowania mechanizmu — objął nim wszystkie faktury przekraczające próg kwotowy i dotyczące towarów o podwyższonym ryzyku oszustw VAT.

Dwa warunki łącznie — próg 15 000 zł i załącznik 15

Obowiązkowy MPP wymaga spełnienia dwóch warunków jednocześnie. Pierwszy to próg kwotowy: faktura brutto przekracza 15 000 zł. Drugi to merytoryczny: faktura obejmuje towary lub usługi wymienione w załączniku 15 do ustawy o VAT. Dopiero przy spełnieniu obu warunków nabywca ma obowiązek zastosować MPP. Przy fakturze na 16 000 zł brutto bez towarów z załącznika 15 — MPP pozostaje dobrowolny. Przy fakturze na 14 000 zł brutto z paliwami — również dobrowolny (poniżej progu). Obowiązkowy MPP = próg + załącznik 15.

Sankcja 30% dla nabywcy — za brak MPP

Za brak obowiązkowego split payment odpowiada nabywca — nie sprzedawca. Nabywca, który nie zapłaci w formie MPP za fakturę spełniającą oba warunki, naraża się na sankcję w wysokości 30% kwoty VAT na tej fakturze (art. 108a ust. 7 uVAT). Sankcja ta jest nakładana w drodze decyzji przez naczelnika urzędu skarbowego właściwego dla nabywcy. Przy fakturze na 20 000 zł brutto z VAT 3 400 zł — sankcja wynosi 1 020 zł.

Załącznik 15 — szczegółowa lista towarów i usług

Załącznik 15 do ustawy o VAT obejmuje towary i usługi uznane za szczególnie narażone na oszustwa karuzelowe i wyłudzenia VAT. Wśród głównych kategorii znajdują się: paliwa (benzyna bezołowiowa, olej napędowy, oleje opałowe, LPG), wyroby akcyzowe (tytoń, alkohol), metale szlachetne i nieżelazne, odpady i surowce wtórne, nawozy i środki ochrony roślin, usługi budowlane (przy określonych robotach), oraz usługi informatyczne (przy spełnieniu warunków z art. 21 ust. 1 pkt 3a uVAT).

Jak sprawdzić czy transakcja wymaga obowiązkowego MPP?

Proces decyzyjny jest dwuetapowy. Etap 1: sprawdź czy faktura przekracza 15 000 zł brutto. Jeśli nie — MPP dobrowolny. Jeśli tak — etap 2: sprawdź czy towary/usługi na fakturze są w załączniku 15. Jeśli tak — obowiązkowy MPP. Jeśli nie — MPP dobrowolny. Kalkulator automatyzuje ten proces — wystarczy podać kwotę brutto i odpowiedzieć na pytanie o załącznik 15. Przy wątpliwościach warto skonsultować się z doradcą podatkowym lub bezpośrednio z urzędem skarbowym.

Odpowiedzialność solidarna — nowy wymiar

Przy obowiązkowym MPP odpowiedzialność nabywcy jest bardziej bezpośrednia. W przypadku zwykłego, niedobrowolnego MPP sprzedawca musi wyrazić zgodę na taką płatność. Przy obowiązkowym MPP zgoda sprzedawcy nie jest wymagana — nabywca ma bezwzględny obowiązek zapłaty w formie split payment, a odmowa sprzedawcy nie zwalnia z tego obowiązku. W praktyce oznacza to, że nabywca może odmówić zapłaty w formie innej niż MPP i domagać się od sprzedawcy akceptacji takiej formy.