Godziny nadliczbowe są dopuszczalne tylko w szczególnych okolicznościach: w razie konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, mienia lub środowiska albo usunięcia awarii, a także w razie szczególnych potrzeb pracodawcy (art. 151 § 1 KP).

Dwa rodzaje limitów

Kodeks pracy przewiduje dwa niezależne limity. Pierwszym jest roczny limit 150 godzin nadliczbowych (art. 151 § 3 KP), który może być podwyższony przez układ zbiorowy. Drugim jest tygodniowy limit przeciętnego czasu pracy łącznie z nadgodzinami — 48 godzin tygodniowo (art. 131 § 1 KP). Ten ostatni jest bezwzględnie obowiązujący i nie może być podwyższony.

Roczny limit — 150 h lub wyższy

Standardowy roczny limit 150 godzin nadliczbowych może być zwiększony przez układ zbiorowy pracy lub przez porozumienie między pracodawcą a zakładową organizacją związkową. W praktyce limit ten stosuje się do nadgodzin wynikających ze „szczególnych potrzeb pracodawcy", nie dotyczy natomiast nadgodzin wynikających z akcji ratowniczych i usuwania awarii.

Tygodniowy limit — 48 h bezwzględnie

Tygodniowy limit czasu pracy łącznie z nadgodzinami wynosi 48 godzin. Jest on liczony jako średnia w przyjętym okresie rozliczeniowym (typowo 1 lub 3 miesiące). Przekroczenie tego limitu jest naruszeniem przepisów bezwzględnie obowiązujących — nie można go wyłączyć żadną umową ani porozumieniem. Wyjątkiem jest dyrektywa o czasie pracy w odniesieniu do lekarzy i niektórych grup zawodowych.

Konsekwencje przekroczenia limitów

Naruszenie limitów czasu pracy może skutkować: grzywną od 1 000 do 30 000 zł (PIP), roszczeniami pracownika o wynagrodzenie i odszkodowanie, a w skrajnych przypadkach — odpowiedzialnością karną za narażenie pracownika na uszczerbek na zdrowiu.