RuleCalc logoRuleCalc
art. 498 § 1 i § 2 KC

Oblicz skutki potrącenia wzajemnych wierzytelności między dłużnikami i wierzycielami. Zgodnie z art. 498 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego (Dz.U. 2024 poz. 1061) gdy dwie osoby są wzajemnie od siebie dłużnikami i wierzycielami, ich wierzytelności umarzają się wzajemnie do wysokości wierzytelności niższej.

Ostatnia aktualizacja: 21. 4. 2026 · Ważne dla: 2026 · Wersja: 1.0.0

Podstawa prawna

Potrącenie wierzytelności — jak działa kalkulator?

Potrącenie wierzytelności (compensatio) to jedna z form wygaśnięcia zobowiązań, uregulowana w art. 498 Kodeksu cywilnego. Mechanizm ten pozwala na uproszczenie rozliczeń między stronami — zamiast wzajemnego płacenia, dłużnicy mogą potrącić swoje wierzytelności, co prowadzi do wzajemnego umorzenia.

Podstawy prawne potrącenia

Artykuł 498 § 1 KC stanowi, że gdy dwie osoby są wzajemnie od siebie dłużnikami i wierzycielami, mogą potrącić swoje wierzytelności i w tym zakresie ich zobowiązania umarzają się wzajemnie. Artykuł 498 § 2 KC precyzuje warunki: (1) zgodność przedmiotu — obie wierzytelności muszą dotyczyć pieniędzy lub rzeczy oznaczonych co do gatunku, (2) wymagalność obu wierzytelności — obie muszą być już wymagalne, (3) możliwość dochodzenia przed sądem — wierzytelności nie mogą być przedawnione.

Jak działa potrącenie — mechanizm

Zasada jest prosta: obie wierzytelności umarzają się wzajemnie do wysokości wierzytelności niższej. Jeśli wierzytelności są równe — umarzają się całkowicie i żadna ze stron nie ma już wobec drugiej długu. Jeśli jedna wierzytelność jest wyższa — niższa umorzy się całkowicie, a wyższa umorzy się częściowo.

Przykład praktyczny: A świadczył usługę dla B na kwotę 80 000 zł (B jest dłużnikiem A), a B świadczył usługę dla A na kwotę 30 000 zł (A jest dłużnikiem B). Po potrąceniu: wierzytelność B wobec A (30 000 zł) umorzy się całkowicie. Wierzytelność A wobec B umorzy się o 30 000 zł. A nadal ma wobec B wierzytelność 50 000 zł.

Oświadczenie o potrąceniu

Potrącenie następuje przez złożenie oświadczenia jednej stronie przez drugą (art. 499 KC). Nie wymaga zgody drugiej strony. Oświadczenie jest skuteczne z chwilą, gdy doszło do wiadomości drugiej strony — nie jest wymagane, by druga strona je przyjęła.

Przedawnienie a potrącenie

Nie można potrącić wierzytelności przedawnionej, jeśli druga wierzytelność nie jest przedawniona lub nie można jej dochodzić przed sądem. Warto jednak pamiętać, że przedawnienie nie powoduje wygaśnięcia wierzytelności — dłużnik musi podnieść zarzut przedawnienia (art. 117 § 2 KC), by skutecznie zablokować dochodzenie roszczenia.

Przykłady obliczeń

  • A = 80 000 zł, B = 30 000 zł → B umorzona całkowicie, A umorzona 30 000 → A ma 50 000 zł wobec B
  • A = 50 000 zł, B = 50 000 zł → obie umorzone całkowicie → obie wierzytelności = 0
  • A = 20 000 zł, B = 70 000 zł → A umorzona całkowicie, B umorzona 20 000 → B ma 50 000 zł wobec A

Często zadawane pytania — potrącenie wierzytelności

Kiedy można potrącić wierzytelności?

Zgodnie z art. 498 § 1 KC, potrącenie jest możliwe, gdy dwie osoby są wzajemnie od siebie dłużnikami i wierzycielami — tj. każda ze stron jest jednocześnie dłużnikiem i wierzycielem drugiej strony. Art. 498 § 2 KC precyzuje, że potrącenie wymaga zgodności przedmiotu (obie wierzytelności muszą dotyczyć pieniędzy lub rzeczy tego samego gatunku), wymagalności obu wierzytelności oraz możliwości dochodzenia ich przed sądem.

Jakie warunki muszą być spełnione dla potrącenia?

Zgodnie z art. 498 § 2 KC, muszą być spełnione trzy warunki: (1) zgodność przedmiotu — obie wierzytelności muszą polegać na zapłacie pieniędzy lub rzeczy oznaczonych co do gatunku, (2) wymagalność obu wierzytelności — żadna z nich nie może być jeszcze wymagalna (np. termin płatności jeszcze nie minął), (3) możliwość dochodzenia obu wierzytelności przed sądem — wierzytelności nie mogą być przedawnione.

Co oznacza umorzenie wierzytelności do wysokości niższej?

Obie wierzytelności umarzają się wzajemnie do wysokości wierzytelności niższej. Przykład: A jest winien B 80 000 zł, a B jest winien A 30 000 zł. Po potrąceniu: wierzytelność B wobec A (30 000 zł) umorzy się całkowicie, a wierzytelność A wobec B umorzy się o 30 000 zł. W rezultacie A ma pozostałą wierzytelność 50 000 zł wobec B, a B nie ma już wierzytelności wobec A.

Czy można potrącić przedawnioną wierzytelność?

Nie, zgodnie z art. 498 § 2 KC wierzytelność musi być możliwa do dochodzenia przed sądem, co wyklucza wierzytelności przedawnione. Jednak warto wiedzieć, że samo przedawnienie nie powoduje wygaśnięcia wierzytelności — dłużnik może jednak podnieść zarzut przedawnienia (art. 117 KC), co skutecznie zablokuje potrącenie.

Jak obliczyć potrącenie gdy wierzytelności są różne?

Wzór: niższa wierzytelność = min(wierzytelność A, wierzytelność B). Umorzona część A = max(0, A − niższa). Umorzona część B = max(0, B − niższa). Pozostała część A = max(0, A − B). Pozostała część B = max(0, B − A). Kalkulator wykonuje te obliczenia automatycznie.

Czy potrącenie następuje automatycznie czy wymaga zgody?

Potrącenie może nastąpić w drodze oświadczenia jednej ze stron, że potrąca swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony (art. 499 KC). Nie wymaga zgody drugiej strony — wystarczy jednostronne oświadczenie złożone drugiej stronie. Potrącenie następuje jednak dopiero z chwilą, gdy oświadczenie doszło do wiadomości drugiej strony.

Powiązane kalkulatory