Sprawdź zdolność do czynności prawnych osoby zgodnie z art. 12 i 13 Kodeksu cywilnego (Dz.U. 2024 poz. 1061). Osoby poniżej 13 lat oraz ubezwłasnowolnione całkowicie nie mają zdolności do czynności prawnych. Osoby w wieku 13-17 lat mają zdolność ograniczoną. Kalkulator pomaga ocenić status danej osoby i możliwość ubezwłasnowolnienia.
Podstawa prawna
- art. 12 Kodeks cywilny (Dz.U. 2024 poz. 1061) ↗
Obowiązuje od: 1. 1. 2024
- art. 13 Kodeks cywilny (Dz.U. 2024 poz. 1061) ↗
Obowiązuje od: 1. 1. 2024
Zdolność do czynności prawnych i ubezwłasnowolnienie — art. 12 i 13 KC
Zdolność do czynności prawnych to zdolność do nabywania praw i zaciągania zobowiązań własnym działaniem. Kodeks cywilny wyróżnia trzy poziomy zdolności: brak zdolności, zdolność ograniczoną i pełną zdolność do czynności prawnych.
Brak zdolności do czynności prawnych
Zgodnie z art. 12 KC brak zdolności mają:
- Osoby, które nie ukończyły 13 lat (małoletni do 13. roku życia)
- Osoby ubezwłasnowolnione całkowicie
Czynności prawne dokonywane przez osoby bez zdolności są z mocy prawa nieważne. Wyjątek stanowią umowy należące do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego (np. zakup drobnych artykułów).
Ograniczona zdolność do czynności prawnych
Osoby w wieku 13-17 lat oraz ubezwłasnowolnione częściowo mają ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Mogą dokonywać czynności prawnych w drobnych sprawach dnia codziennego, rozporządzać swoim zarobkiem oraz zawierać umowy dotyczące zarobku. Do ważności pozostałych czynności konieczna jest zgoda przedstawiciela ustawowego.
Ubezwłasnowolnienie całkowite — przesłanki
Ubezwłasnowolnienie całkowite może być orzeczone przez sąd opiekuńczy, jeśli spełnione są łącznie dwie przesłanki:
- Osoba ukończyła 13 lat
- Z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego, pijaństwa lub narkomanii nie jest w stanie kierować własnym postępowaniem
Postępowanie o ubezwłasnowolnienie toczy się przed sądem okręgowym. Wymagane jest badanie przez biegłego psychiatrę lub psychologa. Orzeczenie wydawane jest w trybie nieprocesowym na wniosek osoby uprawnionej (m.in. małżonka, krewnych, prokuratora).
Często zadawane pytania — zdolność prawna i ubezwłasnowolnienie
Kiedy osoba nie ma zdolności do czynności prawnych?
Zgodnie z art. 12 KC brak zdolności do czynności prawnych mają osoby, które nie ukończyły 13 lat, oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie. Czynności prawne dokonywane przez takie osoby są bezwzględnie nieważne, z wyjątkiem umów zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego.
Co to jest ubezwłasnowolnienie całkowite?
Ubezwłasnowolnienie całkowite (art. 13 KC) to orzeczenie sądu pozbawiające osobę zdolności do czynności prawnych. Może być orzeczone wobec osoby, która ukończyła 13 lat i z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego, pijaństwa lub narkomanii nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem. Dla ubezwłasnowolnionego całkowicie sąd ustanawia opiekę.
Jakie są przyczyny ubezwłasnowolnienia całkowitego?
Przyczyny ubezwłasnowolnienia całkowitego wymienione w art. 13 KC to: choroba psychiczna, niedorozwój umysłowy, pijaństwo oraz narkomania. W każdym przypadku konieczne jest, aby stan ten powodował niezdolność do kierowania własnym postępowaniem. Wymagane jest orzeczenie sądu opiekuńczego.
Jaka jest zdolność prawna osób w wieku 13-17 lat?
Osoby w wieku 13-17 lat mają ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Mogą dokonywać czynności prawnych w drobnych sprawach codziennych oraz w zakresie dotyczącym ich zarobku. Do ważności innych czynności potrzebna jest zgoda przedstawiciela ustawowego (rodzica lub opiekuna prawnego).
Kto ustanawia opiekę dla ubezwłasnowolnionego całkowicie?
Opiekę dla osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie ustanawia sąd opiekuńczy. Opiekunem zostaje najczęściej osoba bliska (małżonek, rodzic, rodzeństwo). Opiekun reprezentuje ubezwłasnowolnionego w czynnościach prawnych i zarządza jego majątkiem pod nadzorem sądu.