Oblicz schedę spadkową po zaliczeniu darowizn otrzymanych od spadkodawcy. Zgodnie z art. 1039 § 1 Kodeksu cywilnego (Dz.U. 2024 poz. 1061) zstępni są obowiązani zaliczyć na schedę spadkową wartość darowizn otrzymanych od spadkodawcy, co pomniejsza ich udział w majątku spadkowym.
Podstawa prawna
- art. 1039 § 1 Kodeks cywilny (Dz.U. 2024 poz. 1061) ↗
Obowiązuje od: 1. 1. 2024
Zaliczanie darowizn na schedę spadkową — mechanizm i zastosowanie
Zaliczanie darowizn na schedę spadkową to mechanizm mający na celu zapewnienie równego traktowania spadkobierców ustawowych. Jeśli spadkodawca za życia przekazał jednemu ze zstępnych darowiznę, to w chwili otwarcia spadku wartość tej darowizny jest zaliczana na schedę spadkową tego spadkobiercy — zmniejszając jego udział w dziedziczonym majątku.
Kogo dotyczy obowiązek zaliczenia
Obowiązek zaliczenia darowizn na schedę spadkową dotyczy zstępnych spadkodawcy (dzieci, wnuki, prawnuki) oraz małżonka zstępnego. Nie dotyczy natomiast rodzeństwa, wujków, dalszej rodziny ani małżonka, który nie jest zstępnym. Przy dziedziczeniu testamentowym obowiązek zaliczenia w ogóle nie powstaje.
Jak obliczyć schedę po zaliczeniu
Proces obliczania przebiega dwuetapowo. Najpierw obliczamy schedę przed zaliczeniem: wartość majątku spadkowego dzielimy przez liczbę spadkobierców. Następnie, jeśli obowiązuje zaliczenie (dziedziczenie ustawowe), schedę pomniejszamy o wartość darowizn otrzymanych przez tego spadkobiercę. Pozostali spadkobiercy otrzymują proporcjonalnie więcej — różnica jest obliczana jako korzyść na ich rzecz.
Zapisy windykacyjne
Art. 1039 § 1 KC obejmuje również zapisy windykacyjne. Jeśli spadkodawca ustanowił zapis windykacyjny na rzecz zstępnego, wartość tego zapisu jest traktowana na równi z darowizną i podlega zaliczeniu na schedę spadkową. Rozróżnienie między darowizną a zapisem windykacyjnym nie ma znaczenia dla wysokości obowiązku zaliczenia.
Zgoda na zaliczenie
Spadkobierca może wyrazić zgodę na zaliczenie wartości darowizny na schedę spadkową pomimo braku takiego obowiązku. Wówczas darowizna nie pomniejsza schedy, a jej wartość jest traktowana jako część udziału spadkowego. Zgoda ta musi być wyraźna i może dotyczyć konkretnej darowizny lub wszystkich otrzymanych od spadkodawcy.
Często zadawane pytania — zaliczanie darowizn na schedę
Kiedy obowiązuje obowiązek zaliczenia darowizn na schedę?
Obowiązek zaliczenia darowizn na schedę spadkową dotyczy dziedziczenia ustawowego między zstępnymi oraz między zstępnymi i małżonkiem. Zstępni to dzieci, wnuki, prawnuki spadkodawcy. Jeśli dziedziczysz z testamentem, obowiązek zaliczenia nie obowiązuje.
Czy darowizny między małżonkami też się zaliczają?
Darowizny od spadkodawcy na rzecz jego małżonka nie podlegają obowiązkowi zaliczenia na schedę spadkową — chyba że małżonek ten jest jednocześnie zstępnym spadkodawcy. Wówczas jako zstępny jest obowiązany do zaliczenia.
Jak obliczyć schedę po zaliczeniu darowizn?
Scheda przed zaliczeniem to wartość majątku spadkowego podzielona przez liczbę spadkobierców. Po zaliczeniu darowizn scheda jest pomniejszana o wartość darowizn otrzymanych przez danego spadkobiercę. Pozostali spadkobiercy otrzymują proporcjonalnie więcej.
Czy zapis windykacyjny też podlega zaliczeniu?
Tak, art. 1039 § 1 KC obejmuje zarówno darowizny, jak i zapisy windykacyjne. Wartość zapisu windykacyjnego jest zaliczana na schedę spadkową w taki sam sposób jak wartość darowizny.
Kiedy nie stosuje się Art. 1039 KC?
Przepis Art. 1039 KC nie ma zastosowania przy dziedziczeniu testamentowym. Nie obowiązuje również w linii bocznej (między rodzeństwem) ani między małżonkami, którzy nie są zstępnymi. W tych przypadkach darowizny nie wpływają na wysokość schedy.
Czy można zrzec się obowiązku zaliczenia?
Tak, spadkobierca może wyrazić zgodę na zaliczenie wartości darowizny na schedę spadkową, a wówczas darowizna nie pomniejsza jego schedy. Jest to tzw. zgoda na zaliczenie, która musi być wyraźna i dotyczy konkretnej darowizny.