Sprawdź przesłanki przestępstwa wyzysku z art. 304 Kodeksu karnego (Dz.U. 2024 poz. 17). Wyzysk zachodzi, gdy sprawca wykorzystuje przymusowe położenie pokrzywdzonego i przyjmuje świadczenie rażąco nieproporcjonalne do wartości świadczenia wzajemnego (np. lichwiarskie odsetki).
Podstawa prawna
- art. 304 Kodeks karny (Dz.U. 2024 poz. 17) ↗
Obowiązuje od: 1. 7. 2024
Przestępstwo wyzysku w polskim prawie karnym
Wyzysk jest przestępstwem przeciwko mieniu i porządkowi gospodarczemu. Polega na wykorzystaniu trudnej sytuacji życiowej innej osoby w celu uzyskania korzyści majątkowej znacznie przekraczającej wartość faktycznie świadczonej usługi lub pożyczki.
Przesłanki przestępstwa — art. 304 KK
Do odpowiedzialności karnej za wyzysk wymagane są łącznie:
- Przymusowe położenie pokrzywdzonego: osoba znalazła się w sytuacji, gdzie nie mogła swobodnie kształtować swojego zachowania (pilna potrzeba pieniędzy, uzależnienie, bezdomność).
- Rażąca dysproporcja świadczeń: wartość świadczenia sprawcy jest znacząco niższa od świadczenia pokrzywdzonego. Praktycznie: proporcja <30% silnie wskazuje na wyzysk.
Lichwa — przykład wyzysku
Typowym przypadkiem wyzysku jest lichwa: osoba w trudnej sytuacji finansowej pożycza 10000 zł, ale musi spłacić 40000–50000 zł z odsetkami. Przy przymusowym położeniu (brak innej możliwości zdobycia pieniędzy) i proporcji 20–25% zachodzi znamiona przestępstwa z art. 304 KK.
Często zadawane pytania — wyzysk art. 304 KK
Co to jest przestępstwo wyzysku z art. 304 KK?
Wyzysk to przestępstwo polegające na wykorzystaniu przymusowego położenia innej osoby i przyjęciu od niej świadczenia rażąco nieproporcjonalnego do świadczenia wzajemnego. Zagrożenie: do 3 lat pozbawienia wolności.
Jakie odsetki są lichwą w polskim prawie karnym?
Nie ma stałej definicji ilościowej. Lichwą jest każde świadczenie, które jest rażąco nieproporcjonalne do wartości świadczenia ochronnego (np. pożyczka 10000 zł, spłata 50000 zł przy przymusowym położeniu). Proporcja poniżej 30% to silna przesłanka wyzysku.
Co to jest rażąca dysproporcja świadczeń?
Rażąca dysproporcja zachodzi, gdy wartość świadczenia sprawcy (np. pożyczona kwota) jest wielokrotnie niższa od wartości świadczenia ochronnego pokrzywdzonego (np. spłata z odsetkami). Próg 30% jest praktyczną wskazówką.
Jaka kara grozi za wyzysk?
Za przestępstwo wyzysku z art. 304 KK grozi kara pozbawienia wolności do lat 3, ograniczenia wolności lub grzywny. Sąd wybiera karę adekwatną do okoliczności sprawy.
Czym różni się wyzysk od lichwy cywilnej?
Wyzysk (art. 304 KK) to przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego. Lichwa cywilna (art. 358 §1 KC) to nieważność umowy, gdy jedna strona wykorzystała przymusowe położenie drugiej i uzyskała korzyść rażąco nieproporcjonalną.