Zgodnie z art. 155 § 1 Kodeksu pracy (Dz.U. 2023 poz. 1465) pracownik nabywa prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze 1/12 rocznego wymiaru za każdy miesiąc pracy. Jest to podstawowa zasada naliczania urlopu w trakcie roku.
Podstawa prawna
- art. 155 § 1 Kodeks pracy (Dz.U. 2023 poz. 1465) ↗
Obowiązuje od: 21. 4. 2023
Nabywanie prawa do urlopu wypoczynkowego — art. 155 § 1 KP
Art. 155 § 1 Kodeksu pracy stanowi fundamentalną zasadę nabywania prawa do urlopu wypoczynkowego. Zgodnie z tym przepisem, pracownik nabywa prawo do urlopu w wymiarze proporcjonalnym do czasu przepracowanego w danym roku kalendarzowym — dokładnie1/12 rocznego wymiaru urlopu za każdy miesiąc pracy.
Dlaczego 12 miesięcy?
Współczynnik 12 miesięcy wynika z faktu, że rok kalendarzowy składa się z dwunastu miesięcy. Pracownik, który przepracuje pełny rok, nabywa pełny roczny wymiar urlopu (20 lub 26 dni). Ten sam pracownik, który przepracuje tylko część roku, nabywa urlop w proporcji odpowiadającej czasowi pracy.
Praktyczny przykład
Pracownik z 20-dniowym wymiarem urlopu, który został zatrudniony 1 lipca, nabywa prawo do urlopu od lipca do grudnia, czyli przez 6 miesięcy. Współczynnik 1/12 oznacza, że nabywa 6 × (20/12) = 10 dni urlopu (przy zaokrągleniu zgodnie z art. 1543 § 2 KP).
Urlop a miesiąc niepełny
Problem pojawia się przy zatrudnieniu lub ustaniu stosunku pracy w trakcie miesiąca. Art. 155 § 1 KP opiera się na miesiącach kalendarzowych, co oznacza, że miesiąc, w którym pracownik przepracował choćby jeden dzień, jest liczony jako pełny miesiąc dla celów nabywania urlopu.
Powrót do pracy
Art. 155 § 1 KP stosuje się również przy ponownym nawiązaniu stosunku pracy u tego samego lub innego pracodawcy. Okresy poprzedniego zatrudnienia wliczają się do stażu pracy (art. 1552 § 1 KP), ale wymiar urlopu nabywanego w bieżącym roku kalendarzowym jest obliczany od podstawy — rocznego wymiaru określonego w art. 154 § 1.
Powiązanie z innymi przepisami
Zasada z art. 155 § 1 KP jest fundamentalna dla całego systemu urlopowego. Współczynnik 12 miesięcy jest podstawą do obliczania urlopu przy: nawiązaniu stosunku pracy w trakcie roku, rozwiązaniu umowy w trakcie roku, zmianie wymiaru czasu pracy, a także przy urlopie na żądanie (art. 1672 KP).
Często zadawane pytania — nabywanie urlopu (art. 155 § 1 KP)
Co oznacza art. 155 § 1 KP i jaki ma związek z liczbą 3?
Art. 155 § 1 Kodeksu pracy stanowi, że pracownik nabywa prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze 1/12 rocznego wymiaru urlopu za każdy miesiąc pracy. Stąd współczynnik 12 miesięcy. Podstawa: Dz.U. 2023 poz. 1465.
Jak obliczyć urlop przy nowym zatrudnieniu?
Przy nawiązaniu stosunku pracy w trakcie roku kalendarzowego, pracownik nabywa prawo do urlopu w wymiarze 1/12 rocznego wymiaru za każdy przepracowany miesiąc. Przykład: pracownik z 20-dniowym wymiarem, pracujący 3 miesiące, nabywa prawo do 5 dni urlopu (3 × 20/12 ≈ 5).
Czy urlop nabyty w trakcie roku przelicza się przy zmianie pracodawcy?
Prawo do urlopu nabyte u poprzedniego pracodawcy nie przechodzi na nowego pracodawcę. Nowy pracodawca ustala wymiar urlopu na podstawie stażu pracy ogółem, a urlop jest naliczany od początku z uwzględnieniem art. 155 § 1 KP.
Ile dni urlopu nabywa pracownik w pierwszym miesiącu?
W pierwszym miesiącu pracy pracownik nabywa prawo do 1/12 rocznego wymiaru urlopu. Dla pracownika z 20-dniowym wymiarem jest to nieco ponad 1,66 dnia, co zaokrągla się w górę do 2 dni zgodnie z art. 1543 § 2 KP.
Jak art. 155 § 1 KP ma się do urlopu na żądanie?
Urlop na żądanie (art. 1672 KP) jest częścią wymiaru urlopu wypoczynkowego i podlega tym samym zasadom nabywania. Oznacza to, że pracownik może wypowiedzieć 4 dni urlopu w roku kalendarzowym, które też muszą być nabyte zgodnie z art. 155 § 1 KP.