Skala podatkowa to podstawowy sposób opodatkowania dochodów osób fizycznych w Polsce. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (uPIT) obowiązują dwie stawki podatkowe, uzależnione od wysokości rocznego dochodu podatnika. System ten nazywany jest potocznie „progresywnym", ponieważ wraz ze wzrostem dochodu rośnie efektywna stawka podatkowa.

I próg podatkowy — do 120 000 zł

Dochód do 120 000 zł rocznieopodatkowany jest stawką 12%. Kwota zmniejszająca podatek wynosi 3 600 zł i jest odliczana od obliczonego podatku. Dzięki temu przy dochodzie 30 000 zł podatnik nie płaci podatku (30 000 × 12% = 3 600 zł; 3 600 − 3 600 = 0). Przy maksymalnym dochodzie I progu (120 000 zł) podatek wynosi 10 800 zł, a efektywna stawka — 9%.

II próg podatkowy — powyżej 120 000 zł

Przy dochodzie przekraczającym 120 000 zł podatnik płaci ryczałt 10 800 zł (podatek przy pełnym I progu) plus 32% od nadwyżki ponad 120 000 zł. Ta stawka została wprowadzona w 2023 roku w ramach Polskiego Ładu. Przy dochodzie 200 000 zł: 10 800 + 80 000 × 32% = 36 400 zł. Przy dochodzie 500 000 zł: podatek to 132 400 zł, a efektywna stawka — 26.48%.

Efektywna a nominalna stawka podatkowa

Warto odróżniać nominalną stawkę 12% lub 32% od efektywnej stawki, która uwzględnia kwotę zmniejszającą. Przy dochodzie 60 000 zł nominalna stawka to 12%, ale efektywna wynosi 6% (podatek 3 600 zł / dochód 60 000 zł). Przy II progu struktura jest bardziej złożona, ponieważ dochód do 120 000 zł jest opodatkowany stawką 9% po uwzględnieniu kwoty zmniejszającej.

Zaliczki miesięczne a rozliczenie roczne

Pracodawcy pobierają zaliczki na podatek dochodowy co miesiąc. Przy kwocie zmniejszającej 3 600 zł rocznie odpowiada to 300 zł/mies. (300 × 12 = 3 600 zł). Jeśli podatnik nie złożył PIT-2 u pracodawcy, zaliczki były wyższe — w zeznaniu rocznym przysługuje zwrot nadpłaty. Przy dochodach zagranicznych lub wielu źródeł dochodu konieczne jest samodzielne wyliczenie zaliczek.

Kiedy skala jest korzystniejsza od podatku liniowego?

Podatek liniowy 19% (art. 30c uPIT) jest opłacalny przy dochodach przekraczających ok. 85 000–100 000 zł rocznie — dokładny próg zależy od ulg i odliczeń. Poniżej tego progu skala podatkowa z kwotą wolną 30 000 zł i kwotą zmniejszającą 3 600 zł jest zazwyczaj korzystniejsza. Przy dochodzie 200 000 zł podatek liniowy wynosi 38 000 zł (19%), a skala — 36 400 zł (18.2%).

Wpływ kwoty wolnej na rozliczenie

Warto pamiętać, że kwota wolna 30 000 zł (art. 31c ust. 2 uPIT) nie jest odliczana od dochodu, lecz wpływa na podatek poprzez kwotę zmniejszającą 3 600 zł. Jest to mechanizm ekwiwalentny, który maksymalizuje oszczędność podatkową dla wszystkich podatników rozliczających się wg skali.