Zgodnie z art. 929 Kodeksu cywilnego (Dz.U. 2024 poz. 1061), spadkobierca może być uznany za niegodnego, jeśli został powołany do spadku na skutek włamania, podstępu lub groźby. Termin na żądanie unieważnienia nabycia spadku wynosi 1 rok od dowiedzenia się o przyczynie niegodności, nie więcej jednak niż 3 lata od otwarcia spadku.
Podstawa prawna
- art. 929 Kodeks cywilny (Dz.U. 2024 poz. 1061) ↗
Obowiązuje od: 1. 1. 2024
Niegodność spadkobiercy — termin i przesłanki
Unieważnienie nabycia spadku z powodu niegodności jest instytucją prawa spadkowego uregulowaną w art. 929–931 Kodeksu cywilnego. Pozwala ono na eliminację ze spadku osoby, która nabyła spadek w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego — przede wszystkim przez przemoc, groźbę lub podstęp.
Przesłanki niegodności
Niegodność może być stwierdzona gdy spadkobierca:
- Dopuścił się umyślnego przestępstwa przeciwko spadkodawcy
- Wbrew woli spadkodawcy ukrywa lub niszczy testament
- Przez podstęp lub groźbę nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu
- W istotny sposób naruszył obowiązki rodzinne wobec spadkodawcy
Termin 1 roku
Termin 1 roku biegnie od dnia, w którym osoba uprawniona dowiedziała się o przyczynie niegodności. Jest to termin zawity — po jego upływie prawo wygasa. Ważne jest więc, aby osoba uprawniona aktywnie monitorowała zachowanie spadkobiercy.
Termin absolutny 3 lat
Nawet jeśli termin 1 roku jeszcze nie upłynął, prawo do żądania niegodności wygasa po 3 latach od otwarcia spadku (daty śmierci spadkodawcy). Ten absolutny termin ma na celu zapewnienie pewności prawnej w stosunkach spadkowych — po jego upływie stan prawny jest ostateczny.
Skutki niegodności
Jeśli sąd stwierdzi niegodność, spadkobierca traci prawo do spadku — wraca on do masy spadkowej i może być rozdzielony między pozostałych spadkobierców. Osoba uznana za niegodną nie może również żądać zapisu ani zachowku.
Często zadawane pytania — niegodność spadkobiercy
Kto może żądać uznania za niegodnego?
Zgodnie z art. 929 KC, żądać unieważnienia nabycia spadku może spadkodawca, jak również każdy kogo interes prawny w tym zakresie jest zagrożony. W praktyce są to najczęściej inni spadkobiercy ustawowi lub testamentowi, którzy mogą nabyć spadek w przypadku uznania niegodności.
Ile czasu na zgłoszenie niegodności?
Termin na zgłoszenie niegodności jest podwójnie ograniczony: 1 rok od dnia, w którym osoba dowiedziała się o przyczynie niegodności, ale nie później niż 3 lata od otwarcia spadku (daty śmierci spadkodawcy). Wybierany jest wcześniejszy z tych terminów.
Co to jest termin absolutny 3 lat?
Termin absolutny 3 lat to maksymalny okres od otwarcia spadku, po którym prawo do żądania uznania za niegodnego wygasa bez względu na to, kiedy spadkobierca dowiedział się o przyczynie niegodności. Jest to zabezpieczenie przed nieograniczonym w czasie kwestionowaniem spadkobrania.
Kiedy zaczyna biec termin 1 roku?
Termin 1 roku rozpoczyna bieg od dnia, w którym osoba uprawniona dowiedziała się o przyczynie niegodności. Za przyczynę niegodności uważa się każde zachowanie spadkobiercy, które w istotny sposób narusza obowiązki wynikające ze stosunku do spadkodawcy lub jego bliskich.
Czy każdy ma interes w uznaniu za niegodnego?
Prawo do żądania uznania za niegodnego przysługuje tylko osobom, których interes prawny jest zagrożony. Oznacza to, że osoba żądająca musi wykazać, że w przypadku niegodności mogłaby sama nabyć spadek lub zwiększyć swój udział w spadku.