Zgodnie z art. 148 pkt 3 Kodeksu pracy (Dz.U. 2023 poz. 1465) pracownicy opiekujący się dzieckiem do ukończenia przez nie 4. roku życia nie mogą być bez ich zgody zatrudniani w przedłużonym czasie pracy.
Podstawa prawna
- art. 148 pkt 3 Kodeks pracy (Dz.U. 2023 poz. 1465) ↗
Obowiązuje od: 1. 1. 2024
Ograniczenie przedłużonego czasu pracy dla opiekunów dziecka — art. 148 pkt 3 KP
Art. 148 pkt 3 Kodeksu pracy wprowadza szczególną ochronę pracowników opiekujących się małymi dziećmi przed nadmiernym wydłużeniem czasu pracy. Przepis ten stanowi element szerszego systemu ochrony rodzicielskiej w prawie pracy, obejmującego również zakaz pracy nocnej (art. 178 § 1 KP), ograniczenie zatrudnienia przy pracach szczególnie uciążliwych (art. 176 KP) oraz prawo do urlopu macierzyńskiego i wychowawczego.
Zakres ochrony — które systemy
Art. 148 pkt 3 KP chroni pracowników opiekujących się dzieckiem do 4. roku życia przed przedłużonym czasem pracy we wszystkich systemach przewidujących takie przedłużenie: systemie równoważnym (art. 137 KP), ruchu ciągłego (art. 138 KP), skróconym tygodniu (art. 143 KP) oraz systemie weekendowym (art. 144 KP). Pracownik w tym statusie może pracować maksymalnie 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo, chyba że wyrazi pisemną zgodę na przedłużony czas pracy.
Kogo dotyczy ochrona
Ochrona przysługuje każdemu pracownikowi opiekującemu się dzieckiem do ukończenia przez nie 4. roku życia — niezależnie od płci, formy zatrudnienia czy statusu cywilnego. Pojęcie „opieki" obejmuje nie tylko rodziców biologicznych, ale również opiekunów prawnych oraz osoby faktycznie sprawujące opiekę nad dzieckiem. Ochrona nie wymaga żadnych dodatkowych formalności — wynika bezpośrednio z przepisów prawa pracy.
Zgoda pracownika
Pracownik może wyrazić zgodę na przedłużony czas pracy w systemie równoważnym, ruchu ciągłego, skróconego tygodnia lub weekendowym. Zgoda musi mieć formę pisemną i dotyczyć konkretnego systemu. Pracodawca nie może przymuszać ani naciskać na pracownika do wyrażenia zgody. Zgoda nie jest trwała — pracownik może ją wycofać w każdym momencie.
Inne ograniczenia dla opiekunów dziecka
Poza ograniczeniem przedłużonego czasu pracy, pracownicy opiekujący się dzieckiem do 4. roku życia korzystają również z ochrony przed pracą nocną (art. 178 § 1 KP) oraz przed niektórymi rodzajami prac szczególnie uciążliwych (art. 176 KP). Są to odrębne ograniczenia, które łącznie tworzą kompletny system ochrony rodzicielskiej w miejscu pracy.
Często zadawane pytania — ograniczenie dla opiekunów dziecka (art. 148 pkt 3 KP)
Do ilu lat dziecka pracownik korzysta z ochrony przed przedłużonym czasem pracy?
Pracownicy opiekujący się dzieckiem do ukończenia 4. roku życia nie mogą być bez ich zgody zatrudniani w przedłużonym czasie pracy — art. 148 pkt 3 KP. Ochrona trwa do 4. urodzin dziecka.
Które systemy czasu pracy wymagają zgody pracownika z art. 148 pkt 3 KP?
Zakaz bez zgody obejmuje wszystkie systemy przedłużonego czasu pracy: równoważny (art. 137), ruchu ciągłego (art. 138), skrócony tydzień (art. 143) i weekendowy (art. 144) — art. 148 pkt 3 w zw. z art. 135-138, 143 i 144 KP.
Czy ograniczenie dotyczy również pracy w nocy?
Tak. Art. 148 pkt 3 KP chroni pracowników opiekujących się dzieckiem do 4. roku życia przed przedłużonym czasem pracy. Praca w nocy tych pracowników jest ograniczona odrębnymi przepisami art. 178 § 1 KP, który wymaga ich zgody na pracę nocną.
Czy ograniczenie obowiązuje wobec obojga rodziców?
Tak. Ograniczenie art. 148 pkt 3 KP stosuje się do każdego pracownika opiekującego się dzieckiem do 4. roku życia, niezależnie od tego, czy jest matką, ojcem, czy innym opiekunem prawnym. Wymagająca ochrony jest więc każda osoba w tym statusie.
Jak pracodawca weryfikuje wiek dziecka?
Pracodawca nie ma obowiązku prowadzenia ewidencji dzieci pracowników. Pracownik składający wniosek o zatrudnienie w przedłużonym czasie pracy samodzielnie potwierdza, że nie opiekuje się dzieckiem do 4. roku życia. Pracodawca może jednorazowo poprosić o oświadczenie.