Zgodnie z art. 137 Kodeksu pracy (Dz.U. 2023 poz. 1465) w systemie równoważnego czasu pracy dopuszczalne jest przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy do 24 godzin.
Podstawa prawna
- art. 137 Kodeks pracy (Dz.U. 2023 poz. 1465) ↗
Obowiązuje od: 1. 1. 2024
System równoważnego czasu pracy — art. 137 KP
Art. 137 Kodeksu pracy wprowadza możliwość stosowania systemu równoważnego czasu pracy, który stanowi odstępstwo od podstawowej zasady 8-godzinnego dnia roboczego. W tym systemie pracodawca może przedłużyć dobowy wymiar czasu pracy, co pozwala na elastyczne zarządzanie czasem pracy w branżach, gdzie praca musi być świadczona w trybie ciągłym lub w wydłużony zmianach.
Grupy pracowników objęte systemem równoważnym
System równoważny znajduje zastosowanie wobec czterech grup zawodowych. Pierwszą stanowią pracownicy zatrudnieni przy pilnowaniu mienia — ochrona fizyczna obiektów, terenów i majątku przed kradzieżą i dewastacją. Drugą grupę tworzą pracownicy ochrony osób — zadaniem jest zapewnienie bezpieczeństwa osobistego osób fizycznych. Trzecia grupa to strażacy zakładowych służb pożarnych, a четвертая to pracownicy zakładowych służb ratowniczych. Wspólnym mianownikiem jest konieczność zapewnienia ciągłej gotowości do działania.
Maksymalny wymiar dobowy
Limit 24 godzin dobowo w systemie równoważnym odzwierciedla fizjologiczne możliwości organizmu ludzkiego. Praca dłuższa niż dobowa zmiana wymagałaby wprowadzenia systemu zmianowego lub ruchu ciągłego, co wiązałoby się z odrębnymi regulacjami. Art. 137 KP wyznacza twardą granicę, której przekroczenie stanowi wykroczenie przeciwko prawom pracownika (art. 281 pkt 4 KP).
Okres rozliczeniowy i tygodniowy limit
System równoważny funkcjonuje w ramach okresu rozliczeniowego nieprzekraczającego 4 tygodni. Średnio na tydzień w tym okresie czas pracy nie może przekroczyć 43 godzin — co oznacza, że pracownik może przepracować 172 godziny w ciągu 4 tygodni (zamiast standardowych 160). Nadgodziny wykraczające poza ten limit wymagają dodatkowej zapłaty zgodnie z art. 151 § 1 KP.
Ograniczenia dla szczególnych grup
Art. 148 KP wprowadza zakaz stosowania przedłużonego czasu pracy (równoważnego) wobec pracowników na stanowiskach z przekroczeniami najwyższych dopuszczalnych stężeń czynników szkodliwych, kobiet w ciąży oraz pracowników opiekujących się dzieckiem do ukończenia 4. roku życia — bez ich wyraźnej zgody. Pracodawca ma obowiązek zapewnić tym pracownikom bezpieczne warunki pracy niezależnie od systemu organizacji czasu pracy.
Często zadawane pytania — system równoważny czasu pracy (art. 137 KP)
Co oznacza art. 137 Kodeksu pracy?
Art. 137 KP reguluje system równoważnego czasu pracy, w którym dopuszczalne jest przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy do 24 godzin dla określonych grup pracowników.
Kogo dotyczy system równoważny?
System równoważny stosuje się do pracowników zatrudnionych przy pilnowaniu mienia, ochronie osób, straży pożarnych i zakładowych służb ratowniczych — art. 137 ust. 1 KP.
Ile wynosi maksymalny dobowy wymiar czasu pracy w systemie równoważnym?
Maksymalny dobowy wymiar czasu pracy w systemie równoważnym wynosi 24 godziny na dobę — art. 137 zdanie pierwsze KP.
Czy doba w systemie równoważnym może przekroczyć 24 godziny?
Nie. Art. 137 KP wyraźnie określa limit 24 godzin dobowo. Przekroczenie tego limitu stanowi naruszenie przepisów prawa pracy.
Jak system równoważny wpływa na tygodniowy wymiar czasu pracy?
W systemie równoważnym czas pracy może być przedłużony do 43 godzin przeciętnie na tydzień w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 tygodni — art. 138 § 1 KP.
Czy pracownik może odmówić pracy w systemie równoważnym?
Pracownicy zatrudnieni na stanowiskach z przekroczeniami norm szkodliwych, kobiety w ciąży, pracownicy opiekujący się dzieckiem do 4. roku życia — bez ich zgody nie można stosować systemu równoważnego (art. 148 KP).