Odwołanie darowizny z powodu rażącej niewdzięczności jest jednym z nielicznych przypadków, gdy można odwrócić skutki prawne dokonanej darowizny. Instytucja ta ma na celu ochronę darczyńcy przed wyjątkowo krzywdzącymi zachowaniami obdarowanego.

Przesłanki odwołania darowizny (art. 898 KC)

Art. 898 § 1 KC stanowi, że darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. Kluczowe jest słowo „rażącej" — nie każda niewdzięczność uzasadnia odwołanie. Musi to być zachowanie wyraźnie nieetyczne, krzywdzące i nagannie.

Przykłady rażącej niewdzięczności

• Przemoc fizyczna lub psychiczna wobec darczyńcy
• Zniesławienie darczyńcy publicznie
• Odmowa pomocy choremu darczyńcy bez uzasadnienia
• Uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego wobec darczyńcy
• Kradzież mienia darczyńcy

Termin 1 roku — charakter zawity

Termin 1 roku z art. 899 § 3 KC ma charakter zawity (prekluzyjny), a nie termin przedawnienia. Oznacza to, że po jego upływie prawo do odwołania wygasa definitywnie i nie podlega przywróceniu. Termin biegnie od dnia powzięcia wiadomości o niewdzięczności, nie od dnia samego zdarzenia.

Forma odwołania darowizny

Art. 900 KC wymaga, aby odwołanie darowizny nastąpiło przez pisemne oświadczenie złożone obdarowanemu. Samo poinformowanie obdarowanego ustnie nie jest skuteczne. Oświadczenie musi wyraźnie stwierdzać, że darczyńca odwołuje darowiznę.

Przebaczenie — bariera dla odwołania

Art. 899 § 1 KC stanowi, że darowizna nie może być odwołana po przebaczeniu. Przebaczenie jest jednostronną czynnością darczyńcy i może nastąpić w dowolnej formie — nawet ustnie lub przez zachowanie wskazujące na przebaczenie. Raz dokonane przebaczenie jest nieodwołalne.