Zobowiązany do zapłaty zachowku (spadkobierca) może żądać zmniejszenia zapisów zwykłych i poleceń, jeśli zachowek nie może być w pełni pokryty z masy spadkowej (art. 1003 KC). Zmniejszenie następuje proporcjonalnie — każdy zapis zmniejsza się stosunkowo, chyba że testator postanowił inaczej.

Współczynnik zmniejszenia = min(1, zachowek_do_pokrycia / wartość_zapisu). Kwota zmniejszenia = wartość_zapisu × współczynnik. Zapis po zmniejszeniu = wartość_zapisu − kwota_zmniejszenia. Przykład: zapis 80 000 zł, zachowek 50 000 zł → współczynnik = 50 000/80 000 = 0,625 → zmniejszenie o 50 000 → zapis po zmniejszeniu 30 000 zł.

Tak — art. 1003 KC obejmuje zarówno zapisy zwykłe, jak i polecenia testamentowe. W pierwszej kolejności zmniejszane są zapisy i polecenia na rzecz osób niebędących spadkobiercami. Dopiero gdy to jest niewystarczające, zmniejsza się zapisy i polecenia na rzecz spadkobierców.

Stosunkowe zmniejszenie oznacza, że każdy zapis zmniejsza się proporcjonalnie do kwoty brakującej do pokrycia zachowku. Jeśli jest kilka zapisów, każdy zmniejsza się o taki sam procent. Art. 1004 KC dopuszcza jednak inne rozstrzygnięcie, jeśli testator ustalił między zapisami pierwszeństwo.

W pewnym zakresie tak — testator może wskazać kolejność zmniejszania zapisów (art. 1004 § 2 KC), co może skutkować tym, że jeden zapis jest zmniejszany w całości, zanim sięgnie się do drugiego. Natomiast testator nie może całkowicie wyłączyć prawa do zmniejszenia zapisów — gwarantuje je bezwzględnie obowiązujące prawo do zachowku.