Oblicz substrat zachowku — czysty spadek powiększony o darowizny doliczane zgodnie z art. 993–995 Kodeksu cywilnego (Dz.U. 2024 poz. 1061). Substrat jest podstawą, od której mnoży się udział ustawowy i stawkę zachowku (1/2 lub 2/3).
Právní základ
- art. 993 Kodeks cywilny (Dz.U. 2024 poz. 1061) ↗
Účinné od: 1. 1. 2024
- art. 994 Kodeks cywilny (Dz.U. 2024 poz. 1061) ↗
Účinné od: 1. 1. 2024
Substrat zachowku — kompletne obliczenie
Substrat zachowku to fundament każdego obliczenia zachowku. Art. 993 KC definiuje go jako czystą wartość masy spadkowej powiększoną o wartość darowizn podlegających doliczeniu. To właśnie od substratu — a nie tylko od masy spadkowej — oblicza się zachowek.
Czysty spadek
Czysty spadek = aktywa − długi spadkodawcy. Aktywa to suma wszystkich składników majątkowych: nieruchomości, ruchomości, gotówka, wierzytelności, udziały w spółkach. Długi to zobowiązania z umów, kredyty, zaległości podatkowe i koszty pogrzebu. Jeśli długi przewyższają aktywa — czysty spadek = 0.
Doliczanie darowizn — reguły art. 994 KC
Darowizny dolicza się do substratu niezależnie od tego, kto był obdarowanym. Wyjątki: (1) drobne darowizny zwyczajowo przyjęte — bez doliczania; (2) darowizny na rzecz osób spoza kręgu uprawnionych — doliczane tylko jeśli dokonano je w ciągu ostatnich 10 lat. Darowizny na rzecz zstępnych, małżonka i rodziców — doliczane bezterminowo.
Wycena darowizn — art. 995 KC
Wartość darowizny ustala się według stanu przedmiotu z chwili jej dokonania, ale według cen aktualnych na chwilę ustalania zachowku. Przekłada to się na wyższy substrat gdy darowane aktywa podrożały — co jest korzystne dla uprawnionych do zachowku.
Przykład liczbowy
- Aktywa: 300 000 zł, długi: 50 000 zł → czysty spadek: 250 000 zł
- Darowizny z ostatnich 10 lat: 80 000 zł
- Darowizny na rzecz uprawnionego (dziecka): 20 000 zł
- Substrat zachowku: 250 000 + 80 000 + 20 000 = 350 000 zł
Często zadawane pytania — substrat zachowku
Co wchodzi do substratu zachowku?
Substrat zachowku = czysty spadek (aktywa − długi) + doliczane darowizny (art. 993 KC). Do substratu nie wlicza się zapisów zwykłych ani poleceń testamentowych. Wlicza się natomiast wszystkie darowizny uczynione przez spadkodawcę za życia, z wyjątkami z art. 994 KC.
Jak oblicza się czysty spadek do zachowku?
Czysty spadek = wartość aktywów spadku − wartość długów spadkodawcy. Jeśli długi przekraczają aktywa — czysty spadek wynosi 0 (nie jest ujemny). Do długów zalicza się: zobowiązania cywilnoprawne, kredyty, zobowiązania podatkowe, koszty pogrzebu i postępowania spadkowego.
Czy długi spadkowe pomniejszają substrat zachowku?
Tak — długi spadkowe pomniejszają czysty spadek (który jest elementem substratu). Minimalna wartość czystego spadku to 0 — nie może być ujemna. Natomiast darowizny dodaje się do substratu niezależnie od stanu zadłużenia, co oznacza że substrat może być wyższy niż aktywa spadku.
Jakie darowizny są wyłączone z obliczania zachowku?
Art. 994 KC wyłącza: (1) drobne darowizny zwyczajowo przyjęte w danych stosunkach (prezenty urodzinowe, świąteczne), (2) darowizny dokonane na rzecz osób niebędących uprawnionymi do zachowku, jeśli minęło więcej niż 10 lat od ich dokonania do otwarcia spadku. Darowizny na rzecz uprawnionych do zachowku (dzieci, małżonek, rodzice) nie mają ograniczenia czasowego.
Czy darowizna sprzed 10 lat wlicza się do substratu?
Zależy kto był obdarowanym. Jeśli obdarowanym jest uprawniony do zachowku (dziecko, małżonek, rodzic) — darowizna wlicza się bez ograniczenia czasowego. Jeśli obdarowanym jest osoba spoza kręgu uprawnionych — darowizna nie jest doliczana, jeśli minęło więcej niż 10 lat.