Zachowek to roszczenie majątkowe przysługujące najbliższym członkom rodziny spadkodawcy, które ma na celu zapewnienie im minimum majątkowego nawet wtedy, gdy zostali pominięci w testamencie. Kodeks cywilny przewiduje podwyższony zachowek dla osób szczególnie chronionych — małoletnich zstępnych oraz osób trwale niezdolnych do pracy.

Kto ma prawo do podwyższonego zachowku (2/3)?

Prawo do zachowku w wysokości 2/3 udziału spadkowego przysługuje: małoletnim zstępnym (dzieciom i wnukom, którzy nie ukończyli 18. roku życia) oraz zstępnym trwale niezdolnym do pracy (niezależnie od wieku). Obie te kategorie dotyczą wyłącznie zstępnych — nie dotyczą małżonka ani rodziców spadkodawcy, którzy otrzymują zachowek w wysokości 1/2 udziału.

Jak obliczyć udział spadkowy?

Najpierw należy określić wartość netto spadku, a następnie podzielić ją przez liczbę osób dziedziczących ustawowo w danej grupie. Przykład: przy spadku 400 000 zł i trójce dzieci — każde dziecko ma udział 133 333,33 zł. Zachowek podwyższony (2/3) wynosi 88 888,89 zł, zachowek zwykły (1/2) wynosi 66 666,67 zł.

Trwała niezdolność do pracy — kryteria

Za trwale niezdolnego do pracy uznaje się zstępnego, który nie może wykonywać pracy zarobkowej z powodu niepełnosprawności (fizycznej lub psychicznej), przewlekłej choroby, lub z powodu wieku. Stan ten musi istnieć w chwili otwarcia spadku. Ocena niezdolności może wymagać przedstawienia dokumentacji medycznej lub opinii biegłego sądowego.

Wpływ darowizn na zachowek

Przy obliczaniu zachowku dolicza się wartość darowizn otrzymanych przez uprawnionego (art. 994 KC) oraz zalicza darowizny i zapisy windykacyjne na poczet zachowku (art. 996 KC). Jeśli obdarowany już za życia spadkodawcy otrzymał darowiznę równą lub przewyższającą wartość zachowku, roszczenie o zachowek wygasa.