Oblicz zachowek netto po zaliczeniu darowizn i zapisów windykacyjnych. Zgodnie z art. 996 KC (Dz.U. 2024 poz. 1061) darowizny i zapisy windykacyjne otrzymane przez osobę uprawnioną do zachowku zalicza się na poczet należnego zachowku. Gdy przekraczają zachowek — roszczenie wygasa.
Podstawa prawna
- art. 996 Kodeks cywilny (Dz.U. 2024 poz. 1061) ↗
Obowiązuje od: 28. 9. 2005
Zaliczanie darowizn i zapisów windykacyjnych na zachowek
Zasada zaliczenia darowizn i zapisów windykacyjnych na poczet zachowku (art. 996 KC) ma fundamentalne znaczenie dla sprawiedliwego ukształtowania sytuacji majątkowej po śmierci spadkodawcy. Jeśli osoba uprawniona do zachowku уже otrzymała znaczącą darowiznę lub zapis windykacyjny od spadkodawcy za jego życia, byłoby niesprawiedliwe, gdyby mogła domagać się pełnej kwoty zachowku w gotówce. Dlatego darowizny i zapisy zmniejszają roszczenie.
Jak działa zaliczenie?
Wartość darowizny lub zapisu windykacyjnego otrzymanego przez uprawnionego pomniejsza należny zachowek. Przykład: zachowek brutto = 80 000 zł; darowizna otrzymana przez uprawnionego = 30 000 zł; zachowek netto = 50 000 zł. Gdyby darowizna wynosiła 90 000 zł, zachowek netto = 0 zł — roszczenie wygasa, bo uprawniony już otrzymał więcej niż wynosi zachowek.
Darowizny a doliczanie do spadku
Zaliczenie (art. 996 KC) to co innego niż doliczanie do spadku (art. 994 KC). Doliczanie zwiększa PODSTAWĘ obliczeniową zachowku (włącza darowiznę do wartości spadku, od której liczy się zachowek wszystkich uprawnionych). Zaliczenie zmniejsza SAMO ROSZCZENIE konkretnego uprawnionego (pomniejsza jego zachowek o to, co już otrzymał).
Zapis windykacyjny — definicja
Zapis windykacyjny to rozrządzenie testamentowe, na mocy którego spadkodawca zobowiązuje spadkobiercę do wydania oznaczonej osobie (zstępnemu, małżonkowi lub rodzicowi) oznaczonej rzeczy lub prawa majątkowego. Zapis windykacyjny jest skuteczny z chwilą otwarcia spadku. W przeciwieństwie do darowizny — nie wymaga notarialnej umowy darowizny, wystarczy testament.
Świadczenia z fundacji rodzinnej
Nowością w polskim prawie jest instytucja fundacji rodzinnej (ustawa z 2018 r., w mocy od 2024 r.). Świadczenia otrzymane z fundacji rodzinnej spadkodawcy podlegają zaliczeniu na poczet zachowku — ale tylko w zakresie, w jakim wartość tych świadczeń przekracza wartość udziału foundation. Szczegółowe zasady określa art. 126¹ Krio.
Często zadawane pytania — zaliczanie na zachowek
Czy darowiznę zalicza się na zachowek?
Tak. Na mocy art. 996 KC, wartość darowizn oraz zapisów windykacyjnych otrzymanych przez osobę uprawnioną do zachowku zalicza się na poczet zachowku. Oznacza to, że jeśli obdarowany już otrzymał darowiznę od spadkodawcy, roszczenie o zachowek pomniejsza się o wartość tej darowizny. Gdy darowizna równa się lub przekracza zachowek — roszczenie wygasa.
Czy zapis windykacyjny pomniejsza zachowek?
Tak. Zapis windykacyjny (rozrządzenie testamentowe, którym spadkodawca zobowiązuje spadkobiercę do wydania oznaczonej osobie określonej rzeczy lub prawa) również podlega zaliczeniu na poczet zachowku na mocy art. 996 KC. Jest to świadczenie na rzecz osoby uprawnionej, które zmniejsza przysługujące jej roszczenie o zachowek.
Co gdy darowizna przekracza zachowek?
Gdy wartość darowizn i zapisów windykacyjnych otrzymanych przez uprawnionego równa się lub przekracza wartość zachowku, roszczenie o zachowek wygasa całkowicie. Nie powstaje obowiązek dopłaty — spadkobierca nie musi uiścić zachowku w gotówce, ponieważ uprawniony уже otrzymał odpowiednią wartość w formie darowizny lub zapisu.
Czy świadczenie z fundacji rodzinnej się zalicza?
Świadczenia z fundacji rodzinnej (nowa instytucja Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) podlegają zaliczeniu na zachowek, jeśli zostały otrzymane od spadkodawcy z tytułu zaliczenia do rodziny. Jednak świadczenia z fundacji rodzinnej własnej (założonej przez osobę trzecią) nie są doliczane do spadku ani zaliczanie na zachowek — podlegają odrębnym regułom.
Kiedy zaliczenie dotyczy dalszych zstępnych?
Zaliczenie na poczet zachowku obejmuje darowizny i zapisy windykacyjne otrzymane zarówno przez uprawnionego, jak i przez jego zstępnych, którzy byliby powołani do dziedziczenia z ustawy. Jest to istotne przy obliczaniu zachowku dla dziadków, gdy darowizny otrzymały их dzieci (które zmarły przed spadkodawcą) — wnuki mogą dochodzić zachowku, ale do wartości darowizn otrzymanych przez ich rodziców.