Zgodnie z art. 138 § 1 Kodeksu pracy (Dz.U. 2023 poz. 1465) przy pracach, których ze względu na technologię produkcji nie można wstrzymać, dopuszczalne jest przedłużenie czasu pracy do 43 godzin przeciętnie na tydzień.
Podstawa prawna
- art. 138 § 1 Kodeks pracy (Dz.U. 2023 poz. 1465) ↗
Obowiązuje od: 1. 1. 2024
System ruchu ciągłego — art. 138 § 1 KP
Art. 138 § 1 Kodeksu pracy wprowadza możliwość stosowania systemu ruchu ciągłego wobec pracodawców, których technologia produkcji wymaga nieprzerwanego działania maszyn i urządzeń. Jest to jeden z najstarszych systemów czasu pracy w polskim prawie, wywodzący się z czasów przemysłu ciężkiego i energetyki.
Charakterystyka systemu ruchu ciągłego
W systemie ruchu ciągłego dopuszczalne jest przedłużenie czasu pracy do 43 godzin przeciętnie na tydzień w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 tygodni. Oznacza to, że pracownik może przepracować w jednym tygodniu więcej niż 40 godzin, a w innym mniej — pod warunkiem że średnia za cały okres rozliczeniowy nie przekracza 43 godzin. Przykładowo w czterotygodniowym okresie rozliczeniowym maksymalny czas pracy wynosi 172 godziny.
Przykłady branż stosujących ruch ciągły
System ruchu ciągłego jest typowy dla przemysłu hutniczego, rafineryjnego, chemicznego, energetycznego oraz telekomunikacyjnego. Stosują go również duże zakłady produkcyjne z liniami technologicznymi, których zatrzymanie wiązałoby się ze stratami materiałowymi lub bezpieczeństwa. Pracownicy tych branż często pracują w systemie zmianowym obejmującym zmiany dzienne, nocne i świąteczne.
Różnica między systemami czasu pracy
System ruchu ciągłego (art. 138 KP) różni się od systemu równoważnego (art. 137 KP) tym, że ten pierwszy operuje na średnim tygodniowym wymiarze (43h), podczas gdy drugi na dobowym (24h). System skróconego tygodnia (art. 143 KP) pozwala na 12h/dobę, a system weekendowy (art. 144 KP) na pracę wyłącznie w piątki-soboty-niedziele do 12h/dobę. Wszystkie te systemy wymagają pisemnego wniosku pracownika (z wyjątkiem ruchu ciągłego).
Ograniczenia i ochrona pracowników
Art. 148 KP chroni pracowników szczególnie wrażliwych przed przedłużonym czasem pracy we wszystkich systemach, w tym ruchu ciągłego. Pracownicy na stanowiskach z przekroczeniami najwyższych dopuszczalnych stężeń czynników szkodliwych, kobiety w ciąży oraz pracownicy opiekujący się dzieckiem do 4. roku życia nie mogą być bez ich zgody zatrudniani w systemie przedłużonego czasu pracy. Pracodawca ma obowiązek zapewnić równowagę między elastycznością organizacji pracy a bezpieczeństwem i zdrowiem pracowników.
Często zadawane pytania — system ruchu ciągłego (art. 138 KP)
Co oznacza system ruchu ciągłego w rozumieniu art. 138 § 1 KP?
System ruchu ciągłego stosuje się przy pracach, których ze względu na technologię produkcji nie można wstrzymać — na przykład w hutach, rafineriach, elektrowniach czy liniach produkcyjnych działających w trybie ciągłym.
Ile wynosi dopuszczalny przeciętny wymiar czasu pracy w systemie ruchu ciągłego?
W systemie ruchu ciągłego czas pracy może być przedłużony do 43 godzin przeciętnie na tydzień w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 tygodni — art. 138 § 1 KP.
Czym różni się system ruchu ciągłego od równoważnego?
System ruchu ciągłego (art. 138 KP) pozwala na przedłużenie czasu pracy do 43h/tydzień wskutek niemożności wstrzymania produkcji. System równoważny (art. 137 KP) pozwala na przedłużenie do 24h/dobę dla określonych grup pracowników.
Czy nadgodziny w systemie ruchu ciągłego podlegają dodatkowej zapłacie?
Tak. Godziny przepracowane ponad 40 tygodniowo (przy standardowym 8h/dzień) stanowią nadgodziny i wymagają dodatkowej zapłaty w wysokości 50% (niedziela, święto) lub 100% (niedziela, święto gdy praca w nocy) — art. 1511 § 1 KP.
Kto może być zatrudniony w systemie ruchu ciągłego?
Zakaz stosowania przedłużonego czasu pracy (powyżej 8h/dobę lub 40h/tydzień) obejmuje pracowników na stanowiskach z przekroczeniami NDS/NDN, kobiety w ciąży oraz pracowników opiekujących się dzieckiem do 4. roku życia — bez ich zgody — art. 148 pkt 1-3 KP.